Devlet Destekleri

Ayçiçeği Yetiştiriciliği Rehberi

Ayçiçeği yetiştiriciliği rehberinde ayçiçeği gündöndü tarımı nasıl yapılır, nasıl yetiştirilir konularında tarla hazırlığı, ekim, sulama, gübreleme, ilaçlama hasat, satış aşamaları anlatılmıştır.

Ayçiçeği Yetiştiriciliği Rehberi

Ülkemizde en karlı tarım bitkisi olan çekirdekleri ve yağı için yetiştirilen sarı çiçekli Ayçiçeği yetiştiriciliği rehberinde tarla hazırlığı, ekim, sulama, gübreleme, ilaçlama hasat, satış aşamaları hakkında bilgi edinmek isteyen çiftçiler için ayçiçeği yetiştiriciliği rehberini hazırladık.

Ayçiçeği Yetiştiriciliği Rehberinde yer alan konular:

  • Ayçiçeği nasıl yetiştirilir?
  • Ayçiçek yetiştiriciliğinde tarla hazırlığı nasıl yapılmalı?
  • Ayçiçeği verimi artırmak için ne yapılmalıdır?
  • Yağlık ayçiçeği dekara verimi ne kadardır?
  • Ayçiçeği ne zaman hasat edilir?
  • Ayçiçeği hangi gübreyi sever?
  • Ayçiçeği ekim aralığı nedir?
  • Ayçiçeği Sulama zamanları hakkında bilgileri öğrenebilirsiniz.

Ayçiçeği Nasıl Yetiştirilir?

Ayçiçeği yani gündöndü tarımı sürecinde çiftçiler tarla hazırlığı sonrasında ekim, sulama, gübreleme, ilaçlama, hasat, satış aşamaları ve bu süreçlerde ayçiçekten yüksek verim alınması için aşağıdaki tüm bilgilerden yararlanabilir.

Ayçiçek Yetiştiriciliğinde Tarla Hazırlığı Nasıl Yapılmalı?

Dünyada beslenme değerleri yüksek olan ve en önemli ürünü olan Ayçiçek tarımı 7 milyon dönüm arazide ekim alanı bulunan ve ülkemizde yağ açığının büyük bir yüzdesini kapatan çok önemli bir üründür. Trakya bölgesinde ayçiçeği ekimleri Mart ayı gibi başlar ve Nisan ayı ortasına uzanan periyotlarda ekim çalışmaları gerçekleşmektedir. Çukurova bölgesinde ise ayçiçeği ekimleri Şubat ayı sonunda başlar ve Mart ayı sonunda biter ve diğer bölgelerde Mart Nisan mayıs aylarında hava şartlarına ve iklim koşulları gözönüne alınarak ekimi yapılır. Bu tarımdan yüksek verim alınabilmesi için istenen tüm koşulların sağlanması gerekmektedir.

Yağlık Ayçiçeği Dekara Verimi Nedir?

Halk arasında gündöndü de denilen ayçiçek yetiştirmek isteyenler için Yağlık ayçiçeği dekara verimi;

  • İklim koşulları uygun olduğunda kurak şartlarda normal verimli bir toprakta 250-300 kg/da olurken,
  • Suluda ise, toprak verimliliğine ve sulama sayısına bağlı olarak tane verimi, 350-500 kg/da arasında değişir.
  • İl geneli dekara verim ortalaması ise 365 kilo civarındadır.

Ayçiçek tarımında toprak hazırlığı bir önceki ürün buğday hasadından sonra Haziran ayından sonraki kalan dönemde toprak işlemesi çok iyi yapılmalıdır. Ayçiçeği dikimi öncesi toprak hazırlığının önemi burada gelecek tohum ekiminde toprak hazırlığının, toprak yatağının çok iyi hazırlanmasını verimli bir tarımın en önemli anahtarıdır. Toprak ve tarla hazırlama aşamasında çiftçilerin yapması gereken toprağı doğru bir şekilde hazırlayıp gerekli ilaçlamaları yaparak ekimi gerçekleştirmek gereklidir.

  • Ayçiçeği, asitliği (pH) 6.0 ile 7.2 arasında olan topraklarda en iyi yetişir.
  • Tohumlarının en iyi çimlenebilmesi için 8-10 C’lik toprak sıcaklığı gerekir.
  • Ayçiçeği bitkisi fideleri kotiledon devresinde -4 C sıcaklığa dayanabilir.
  • Ayçiçeği için en iyi yetişme sıcaklıkları 21 ile 24 C arasıdır

Ön bitkinin hasadından sonra ayçiçeği ekimi düşünülen tarla soklu pulluk ile 20-25 santim derinlikte sürülmelidir.

İlk sürümden sonra, düşen yağışlar nedeniyle tarlada önemli bir otlanma görülürse, bu otlar kültivatör (kazayağı) ile toprağı 10-15 santim derinlikte işleyerek yok edilmelidir.

Ayçiçeği düzgün bir çıkış için nemli bir tohum yatağı ister. Bunu sağlamak için Tarım Takvimi 2021 Çiftçi Rehberi ile belirtilen mevsimlerde toprak hazırlanır. İlkbaharda toprak tava geldiğinde tarla önce kültivatör (kazayağı), sonra diskaro, tırmık veya yaylı tırmık ile 10-15 santim derinlikte işleyerek ekime hazır hale getirilir.

Ayçiçeği Yetiştiriciliği Ekim Zamanı Nedir?

Ekim şekli, ekim normu ve derinliği ekim sürecinde bilinmesi gereken diğer konulardır. Ekim zamanı toprak ısısı ile yakından ilgilidir. Çimlenmenin iyi olabilmesi için toprak ısısı en az 8-10 C olmalıdır. Bundan daha yüksek sıcaklıkta tohumların çimlenme ve çıkışı daha hızlı olur.

Ülkemizde ekimi yapılabikecek olan Ege, Trakya iç anadolu gibi bölgelerimizin iklim durumuna göre ayçiçeği ekim zamanı;

  • Ege, Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde Mart ayı
  • Marmara, Orta Anadolu ve Karadeniz Bölgelerinde Nisan ayı
  • Doğu Anadolu Bölgesinde Mayıs ayıdır.

O yılın iklim durumu da ekim zamanını belirlemede önemlidir. Gündöndü ekimi, kuru tarım olarak yapılacak bir üretimde iklime bağlı olarak olabildiğince erken yapılmalıdır.

Ekimde Hava Sıcaklığı Kaç Olmalı?

Ayçiçeği tohumun ekilmesinde hava sıcaklığı 10 ila 15 derece olması bu sıcaklıklarda tohumun toprağa ekilmesi gerekmektedir. Yani hava sıcaklığını gündüz 25 dereceler ulaşırken gece 12-15 dereceyi bulan hava sıcaklığı koşullarında ekim yapılması gerekmektedir. Bu uygun koşullar sağlanarak yapılan ekim sonrasında ayçiçeği 10 ila 15 gün sonrasında topraktan çıkmakta bu koşullarda gelişimini çok iyi tamamlamaktadır.

Ayçiçeğinde çıkış verimin göstergesidir. Doğru çıkışla beraber en güzel verimi ve yağ oranını yakalamak mümkün olacaktır. Yüzde 50’lilere yakın yağ oranı içeren bir üründür ve bitkisel yağ ürünü olarak bilindiği için dünyada ki en önemli ürünlerden birisidir.

  • Erken ekimler ise ayçiçeğinin Kış ve İlkbahar yağışlarından daha iyi yararlanmasını sağlar.

Ayçiçeği Yetiştiriciliğinde Gübreleme Önemi Büyük

Ayçiçeğinden toprak hazırlama sürecinden sonra gübreleme süreci de çok önemlidir. Özellikle Trakya bölgesinde gübreleme sürecinde potasyum, fosfor ve azot isteği çok fazla görülmektedir. Çiftçilerin toprak analizi yaptırmaları çok önemlidir. Toprak analizi yapılmayan arazilerde 15-15-15 ve 20-20 içerikli gübreler kullanılmaktadır. Ayçiçeği için en önemli gübre azot olmakla beraber, azot bitkinin gelişimini ve vejetatif aksamında en güzel dayanımı sağlaması için bu gübrenin kullanılması gereklidir.

Ayçiçeği hangi gübreyi sever?

Ayçiçeğinde kullanılan gübreler;

  • Azot (N)
  • Fosfor (P2O5)
  • Potasyum (K2O)
  • Yaprak Gübresi kullanılır.

Potasyum içerikli gübrelerde ayçiçeği gübrelemesinde kullanılır. Bunu toprak analizi ve yaprak analizi yaptırıldığın da potasyum eksikliğinde ayçiçeğinde yaprakların kenarlarında kurulaşma ve yaprak ayalarında sararma görülmektedir. Potasyuma bağlı bu eksikliğin giderilmesi için Potasyum içerikli gübrelerde ayçiçeği gübrelemesinde kullanılmalıdır.

Tüm bu verilerin içerikleri toprak analizinde verilmektedir. Ancak toprak analizlerinde yıldan yıla artan bir eğilim gösterse de hala analiz açığı vardır bundan dolayı ayçiçeği yetiştiriciliğinde toprak hazırlığı, ekim ve gübreleme de doğru verim alınabilmesi için çiftçilerin toprak analizi yaptırmalarına daha çok önem vermeleri gerekmektedir.

Ayçiçeği üretiminde kuru ve sulu koşullarda toprağa uygulanabilecek gübre form ve dozlarından uygulanabilecek gübre miktarları (kg/da) aşağıdaki gibi olmalıdır.

Gübre forumuKuruda Uygulanabilecek
Gübre Miktarları (kg/da)
Suluda Uygulanabilecek
Gübre Miktarları (kg/da)
Amonyum Sülfat (%21)
Triple Süperfosfat (%43-46)
35-40
15-20
40-45
15-20
Amonyum Nitrat (%26)
Triple Süperfosf
30-35
15-20
35-40
15-20
Üre (%45-46)
Triple Süperfosfat(%43-46)
16-18
15-20
18-22
15-20
20-20-0 veya 30-35 35-40
15-15-15 30-35 35-40
Amonyum Sülfat (%21 N)
T. Süperfosfat (% 43 – % 46
10-15
5
10-15
5
Ayçiçeği gübre formu ve kuru ve sulu da uygulanabilecek
Gübre Miktarları

Bakım aşamasında;

  • Seyreltme (Tekleme)
  • Çapalama
  • Yabancı Otlarla Mücadele yapılır.

Ayçiçeğin yetiştiriciliğinde toprak hazırlığı, gübreleme ve tohum ekimi yapıldıktan sonra hasat dönemine kadar varan bu süreçte ot ilaçlaması da yapılmaktadır. Ot ilaçlaması yapılmadan önce ise ara çapa yapılması gerekmektedir. Ara çapada bitkiler 6 ila 10 yaprak dönemi geldiğinde bitkiler kendini gösterdiğinde gerek ot ilaçlaması gerek toprak ilaçlaması yapıldıktan sonra yabancı ottan sonra ara çapa dönemi gelmektedir. Ara çapa da eğer gübreli ara çapa geldiğinde gerek duyuluyorsa Bitkinin gelişim hızını artıran ve gelişime artı yönde etkisi olan Azot takviyesi yapılabilir.

Bu süreçler devam ederken çiftçilerin bilmesi gereken en önemli şey bitkinin ne kadar olum dönemi var bu olum dönemi içinde yıllık yağış miktarının ne kadar olması gerekliliğidir. Ayçiçeği olum döneminde sulama oldukça önemlidir.

Ayçiçek ekim döneminden sonra 120 ila 130 gün geçen olum dönemi vegatatif bir olum dönemi geçiren bitkidir.

Ayçiçeğinde Sulamanın Önemi

Sulama ayçiçeğinde verimi %50 oranında artıran en önemli faktördür. Yağmur yağışı olmadığı takdirde sulama yapıldığında yüzde 50 kadar verim artırabilirsiniz. Ayçiçeği yıl içinde 400-500 ml arasında yağmur aldığı takdirde bitki çok yüksek bir verim getirebilir. Ancak kuraklık sebebiyle özellikle Trakya bölgesinde 120-150 ml kadar düşen yağmur oranları verimleri olumsuz yönde etkilemektedir. Ülkemizde Çukurova, İç Anadolu ve Trakya’nın muhtelif bölgelerinde sulama yapılmaktadır.

Ayçiçeği Verimi artırma İçin sulama doğru zamanda yapılmalıdır.

Ayçiçeği Sulama Zamanları

Ayçiçeğinde en önemli sulama sistemi salma sulamadır yani karık yöntemidir. Bu şekilde yapılan sulama ile oldukça yüksek verim elde edilebilir.

Ayçiçeğin de sulama dönemleri;

  • Ayçiçeğinde ilk sulama tabla teşekkülünde,
  • İkinci sulama çiçeklenme döneminde,
  • Üçüncü sulama süt olum döneminde yapılmaktadır.

Ayçiçeğinde doğru zamanda yapılan sulamanın, verimi doğrudan etkileyen en önemli unsur olduğunu ve sulama ile ne kadar yüksek verim alabileceğini göstermektedir. Eğer tek sulama yapılacaksa yağışa da bağlı olarak çiçeklenme başladığında yapılmalıdır.

Ayçiçeğinde doğru sulama çiçeklenme döneminde önce tablanın kendini belli etmesi, çiçeklenmeden önce taç tablanın oluşmaya başlaması ile birlikte çiçeklenme ve süt olumu döneminde yapılan 3 sulama döneminde yapılan doğru sulama ile ayçiçeğinden yüksek verim almak mümkündür. Bu bitkide sulamanın önemi oldukça büyüktür. Bilindiği gibi ayçiçeği kültür bitkisi olduğundan kurak tarımda çiftçiye en çok kazanç sağlayabilecek bitkilerden birisidir.

Ayçiçeği yetiştiricileri, sulama imkanları varsa ayçiçeği ekili tarlalarını özellikle kurak geçen yıllarda doğru zamanlarda suladıkları takdirde dekardan aldıkları verimde kurak şartlara göre %100 artış sağlayabilirler.

Kurak tarımda birçok bitki kendini su stresine soktuğu için verimde aşağıya düşmektedir Fakat ayçiçeği bitkisi kendini saçak kök olarak 2 metrelik derin kök sistemiyle kuru tarlada bile su bulma koşulunu diğer ürünlere göre daha fazla artırabilir. Bu özelliğiyle ayçiçeği kuru tarım yapmayı sağlamaktadır.

Ayçiçeği Ekim Aralığı

Ekim sürecinde makine doğru ayarlanmalıdır. Çünkü ekim sıklığı bitkilerin, sıra arası ve sıra üzeri ekim aralığı oldukça önemlidir. Doğru ekim sıklığı ayarlanarak ekim yapıldığı takdirde ayçiçek verimini yine %10 ila % 15 oranında artırma olanağına sahip olunmaktadır.

Ekim aralığı;

  • Kurak tarımda sıra üzeri ekimlerde 25 ve 27 cm (çok kuraksa) aralığında ayarlarken,
  • Sulu tarımda sıra üzeri ekimlerde 20 ve 25 cm ekim aralığında ayarlanmalıdır.

Yani sulu tarımda 20-25 cm ekim sıklığı doğru ekim sıklığıdır. 30 cm aralıklarda ki ekim aralığı dekarda ki ürün sayısını azaltacağından hem verimi doğrudan etkileyecek hem de alınacak ürün hasadından çıkan hasat az olacaktır.

Ayçiçek tarımında ekimi doğru yaptığınızda çiçeklenme dönemi hızlanacaktır.

Ayçiçeği Çiçeklenme Dönemi

Hava ve toprak sıcaklığına, çeşidin özelliklerine bağlı olarak ayçiçeği çiçeklenme süreci şu şekildedir;

  • Ekim sonrasında 5-10/ ortalama 7 günde çıkmakta,
  • 15-20 gün sonra 10-15 cm boya (tekleme zamanı) ulaşmakta,
  • 25-35 gün sonra 30-35 cm boya (boğaz doldurma Page 5 zamanı) ulaşmakta,
  • 60-75 gün sonra çiçeklenmekte, yaklaşık olarak 85-120 sonra fizyolojik oluma ulaşmakta ve
  • 90-130 gün sonra da hasat edilmektedir.

Ülkemizde farklı bölgelerde Nisan başı, Mayıs ortasında ekimi yapılan ayçiçeğinin genelde Ağustos sonu ve Eylül ayında hasatı yapılır.

Ayçiçeği Yetiştiriciliğinde İlaçlama

AYÇİÇEĞİNE ZARAR VEREN BÖCEKLER

  • Makaslı Böcek (Lethrus brachiicolis)
  • Yeşilkurt (Heliothis armigera)
  • Bozkurtlar
    (Agrotis ipsilon ve A. segetum)
  • Çayır Tırtılı (Loxostege sticticali

Ayçiçeğinde çiçeklenme döneminde ve tüm süreçte yabancı otla mücadelede ve zararlı böcekler ile mücadelede ilaçlamada kullanılacak ilaçlar;

  • Ekim öncesi syngenta primex opti ekstra
  • Triflularin125 – 150 gr
  • Pıtrak varsa İntervix yaprak tan sonra dönüme 125 gram,
  • Pıtrak yoksa Challenge 600+ Targa Super muadilleri kullanılabilir.

Kültürel mücadelede;

  • Temiz tohum ve dayanıklı çeşit ekimi yapılmalı ,
  • En az 2-3 yıllık münabeve yapılmalı,
  • Taban arazi ise aşırı sulamaya dikkat edilmeli,
  • Sık ekimden sakılınılmalıdır.
  • Hastalıklı bitki artıkları sökülüp yakılmalıdır.

Kimyasal mücadelede ise tabla, çiçek ve gövde oluşabilecek mantar ilacı uygulaması yapılabilir. Dicarboximide grubu fungisitler, ipodione , Vinclozoline, Procymidone ve carbendazim kullanılabilir.

Ayçiçeği Ne Zaman Hasat Edilir?

Ayçiçeği ekimi yapıldıktan 90-130 gün sonra hasat olgunluğuna ulaşan ayçiçeğinde, hasat zamanının tespiti oldukça önemlidir. Ne önceden ne de çok geciktirmeden hasat yapılmalıdır. Hasat zamanının geldiği tespit etmek için Ayçiçeği yapraklarının ve tabla üzerindeki çiçeklerinin kuruyup dökülmüş olması ve tablanın etli kısmının da kurumuş olmasını görmelisiniz. Hasat işlemi biçer-döverle yapılmalıdır. Hasat yapılırken biçerdöver kayıplarını en aza indirgemek için uygun silindir hızı, batörkontrobatör açıklığı, vantilatör, elek ayarlarının iyi yapılması gereklidir. Genel olarak, 50 metrelik şerit hasat edildikten sonra biçerdöverin arkasındaki hasat edilmiş alan kontrol edilmelidir. Eğer vantilatörün hızı fazla ise, aşırı hava nedeniyle tane dökülüyorsa, vantilatör ayarının tanenin dışarı atılmayacak şekilde yapılması gerekir.

Hasat ve Depolama

Ayçiçeği havaların sıcak ve yağışlı gitmesine göre ve erken ekim durumuna göre çiçeklenmeden 45 ila 60 gün sonra hasat olumuna gelecektir. Genelde Ağustos sonu ve Eylül ayında hasat edilen ve ortalama olarak 120-130 günlük bir yetişme periyodu isteyen ayçiçeğin hasat olumuna geldiğinde sapları, tablaları ve yaprakları tamamen kuruyup kahverengine dönüşür. Kuruyan tablaların danelerinde rutubet % 9,5’i geçmemesi önemlidir. Eğer rutubeti yüksek olarak hasat edildiyse hasat edilen ürün kurutulmalıdır. Yine bunun yanında hasat zamanının geciktirilmesi tanelerin dökülmesini artırıp kayıplara neden olacaktır.

Hasat yapılırken biçerdöverin ön tablasının ayarlı olması ve uygun yükseklikten zamanında hasat yapılması önemlidir. Hasat edilen ayçiçeği piyasaya sürülmeden önce temizlenmeli, muhafaza edilen depoda zararlı böcek olması durumunda phostoxin ile fümigasyon uygulanmalıdır.

Sonuç olarak, ayçiçeği tarımında çiftçilerin dekar alandan yüksek verim alabilmeleri ve bu doğrultuda kazançlarını artırmaları rehberde belirtilen yetiştirme tekniklerini harfiyen uygulamalarına bağlıdır.

Ayçiçeği Satış Fiyatı

Ayçiçeği önalım fiyatı %40 Yağ oranlı ayçiçeği için 3.850.-TL/Ton’dır.

Ayçiçeği fiyatı
Ortalama Fiyat En Düşük En Yüksek Fiyat
5.358 TL 4.801 TL 5.751 TL

Yine ayçiçeğinin günlük fiyatlarını buradan inceleyebilirsiniz.

Ayçiçeği Üretiminde Arının Önemi

Ayçiçeği tarlalarına çiçeklenme devresinde döllenmenin tam olabilmesi için böceklere, özellikle de arılara ihtiyaç vardır. Bundan dolayı 10 dekara 2-5 kovan olacak şekilde arı kovanı yerleştirilmelidir.

Ayçiçeği silaj olarak da değerlendilir.

Ayçiçeği hayvan beslenmesinde silaj olarak da değerlendirilebilir. Silaj yapımı için en uygun devre çiçeklenmenin tamamlandığı, süt olum (R6) devresidir.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

KosgebKredisi.Com sitesinde yayınlanan yazı, haber, video ve görsellerin her türlü hakkı saklıdır. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.